Kaupmáttur launa hefur aldrei verið hærri en nú en hann hefur vaxið um 40% á tíu árum. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur á sama tíma vaxið um 60%, m.a. vegna skattalækkana. Hærri greiðslur atvinnurekenda til lífeyrissjóða, sem áhersla hefur verið lögð á í síðustu kjarasamningum, teljast ekki með í þessum mælingum. Loks stafa þrír fjórðu hlutar verðbólgu undanfarna tólf mánuði af hækkun fasteignaverðs. Ekki er með nokkru móti hægt að halda því fram að hallað hafi á félagsmenn verkalýðsfélaganna það sem af er samningstímanum þar sem kaupmáttur launa er í sögulegu hámarki hvernig sem á hann er litið.

Samkvæmt nýrri könnun styðjast 70 af 100 stærstu fyrirtækjum í Svíþjóð við próf til að sporna gegn  vímuefnanotkun meðal starfsmanna sinna og í flestum atvinnugreinum eru fyrirtæki farin að gera kröfu um að starfsfólk sitt undirgangist vímuefnapróf, sem stuðla að auknu öryggi á vinnustað. Er þessi þróun í Svíþjóð í takt við þróunina í Evrópu í heild og hefur Mannréttindadómstóll Evrópu úrskurðað slík próf réttlætanleg. Íslensk fyrirtæki hafa áskilið sér rétt til að kalla starfsmenn í vímuefnapróf í starfsumsókn og ráðningarsamningi sem starfsmaður undirritar, þótt það sé ekki algengt enn sem komið er.

Umhverfisráðherra hefur lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um upplýsingarétt um umhverfismál. Meginreglan er sú að almenningur getur fengið allar upplýsingar um umhverfismál sem fyrir liggja hjá stjórnvöldum eða þeim sem starfa í umboði stjórnvalda. Mikilvægt er að fyrirtæki fari yfir það hvaða upplýsingar eru látnar í hendur stjórnvalda og taki það fram ef upplýsingarnar varða fjárhags- eða viðskiptahagsmuni sem skuli fara leynt.

Yfirlýsing miðstjórnar ASÍ, þess efnis að einsýnt þyki að koma muni til uppsagnar kjarasamninga, hlýtur að teljast með miklum ólíkindum ef horft er til stöðu viðræðna milli aðila og þróunar kaupmáttar í landinu, segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA. Hann segir ekki um það deilt að forsenduákvæði kjarasamninga séu virk, en fjallar jafnframt m.a. um 60% hækkun á kaupmætti ráðstöfunartekna sl. 10 ár, erfiða stöðu samkeppnisgreina vegna firnasterks gengis krónunnar og ábyrgð stjórnvalda á því ástandi sem skapast hefur á íbúðalánamarkaði. Ari segir þær raddir nú heyrast meðal fyrirtækja að réttast væri að SA segðu upp kjarasamningum.

SA leggja til að öll matvæli verði sett í sama þrep virðisaukaskatts og felld af þeim vörugjöld, samtímis því sem ákvörðun yrði tekin um lækkun á lægra þrepi virðisaukaskatts í 12%. Þau matvæli sem bera vörugjöld og skattlögð eru í hærra þrepi virðisaukaskatts bera stjórnlyndri neyslustýringu vitni sem ekki verður réttlætt með skírskotun til manneldisstefnu. Með framangreindum breytingum yrðu alvarlegir agnúar sniðnir af skattkerfinu og það fært nær því sem tíðkast hjá þjóðum sem við berum okkur saman við.

Kenning um jákvætt samband milli afgangs af ríkisrekstri og gjaldaaukningar á sér enga stoð í reynslu Norðurlandanna undanfarinn áratug þar sem raunin hefur verið þveröfug. Opinber útgjöld hafa dregist saman á undanförnum árum á öllum Norðurlöndunum, að Íslandi frátöldu, í hlutfalli við landsframleiðslu þrátt fyrir að ríkissjóðir landanna hafi verið reknir með verulegum afgangi á sama tíma. Hérlendis hefur rekstrarafgangur ríkissjóðs verið mun minni en stefnt hefur verið að í fjárlögum á hverjum tíma.

Á aðalfundi LÍU sagði Björgólfur Jóhannsson, formaður samtakanna, að staðan í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja í dag væri óviðunandi, sem rekja mætti fyrst og fremst til styrkingar íslensku krónunnar. „Ég hef mikið velt því fyrir mér á undanförnum mánuðum hvað sé eiginlega að gerast á gjaldeyrismarkaði. Mér finnst málin liggja þannig að Seðlabanki Íslands hækkar vexti, eina ráðið að sagt er, til að halda aftur af verðbólgu, verðbólgu sem hefur verið drifin áfram af annars vegar utanaðkomandi aðstæðum og hins vegar heimatilbúnum,” sagði Björgólfur. „Heimatilbúnar aðstæður kalla ég hækkun á verði fasteigna sem fyrst og fremst má rekja til ákvarðana um hækkun lánshlutfalls og lækkun vaxta hjá Íbúðalánasjóði. Erlendir aðilar koma svo með fé og nýta sér háa vexti með tilheyrandi afleiðingum.”

Mikilvægt er að ákvörðun verði tekin nú þegar um aukin kaup á gjaldeyri og söluandvirði Símans nýtt til þess m.a. Einnig er brýnt að breyta strax reglum Íbúðalánasjóðs varðandi vexti og lánshlutföll. Slíkar aðgerðir munu draga úr þenslu. Þetta kemur fram í efnahagsályktun 66. aðalfundar LÍÚ. Aðalfundurinn samþykkti einnig ályktanir um greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, hvalveiðar, loðnurannsóknir, eftirlit vegna skipaskoðunar og ráðgefandi stjórn Fiskistofu.

„Útilokað er að fiskvinnslan taki á sig aukinn launakostnað um næstu áramót sem orsakast af þensluástandi undanfarinna mánaða, á sama tíma og þrengt er að rekstri fyrirtækjanna,” segir í ályktun aðalfundar Samtaka fiskvinnslustöðva. Fundurinn lýsti yfir furðu sinni á aðgerðum í efnahags- og peningamálum sem leitt hafi til gengishækkunar krónunnar og grafið um leið undan rekstri útflutningsfyrirtækja í landinu. Fundurinn benti á gríðarlega gengisstyrkingu krónunnar undanfarið ár með samsvarandi samdrætti í útflutningsverðmætum sjávarafurða. Afkoma sjávarútvegsfyrirtækja við þessar aðstæður væri óviðunandi.

Í grein í nýjasta tölublaði Newsweek, er fjallað um hræðslu Evrópubúa við erlent starfsfólk. Greint er frá því hvernig frjáls för starfsfólks frá tíu þjóðum sem gerðust aðilar að ESB og EES 1. maí 2004 var takmörkuð af nær öllum ríkjum sem voru fyrir aðilar að EES. Þá er fjallað um að ein af þeim hindrunum sem standi í vegi fyrir aðild Tyrklands að ESB sé rótgróin ótti við að Tyrkir muni taka störf af Evrópubúum. Fram kemur hjá greinarhöfundi að ótti sem þessi er ástæðulaus og bent er á að þeim þjóðum hafi farnast best sem engar takmarkanir hafi gert, þar sem þær hafi notið krafta starfsfólks sem eftirspurn hafi verið eftir til að auka hagvöxt og velferð.

ESB hefur kynnt áætlun um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda frá flugsamgöngum og er ætlunin að fella flugsamgöngur undir tilskipun um kvóta á losun gróðurhúsalofttegunda þannig að þak verði sett á losunina. Verði þetta niðurstaðan mun kostnaður fara vaxandi fyrir farþega og farmflytjendur. Þá munu áhrifin verða mest á fjarlægari stöðum. Þetta gæti því bitnað á samkeppnisstöðu íslenskra flugrekenda. Þá vekur það spurningar hvers vegna skekkja á með þessum hætti samkeppnisstöðu flugsamgangna við aðra samgöngumáta.

Í samtali við Fréttablaðið á 30 ára afmæli kvennafrídagsins segir Ari Edwald, framkvæmdastjóri SA, að það feli í sér sóun að mismuna konum og körlum með launagreiðslum og samtökin leggi áherslu á að fyrirtæki greiði laun á grundvelli frammistöðu og framlags. Félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, hefur sett fram hugmyndir um að taka upp sérstaka gæðavottun sem fyrirtæki geti nýtt sér til að sýna fram á að þau greiði konum og körlum jöfn laun. Ari segir aðspurður að það geti vel komið til greina að fara þá leið. „… má vel vera að ganga megi lengra í að beita aðferðum gæðastjórnunar á þessu sviði.”

Svokölluð Tækifærisnefnd iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur skilað af sér skýrslu og tillögum um leiðir til að auka fjölbreytni í forystusveit íslensks viðskiptalífs. Helstu rökin fyrir því að fjölga eigi konum í stjórn fyrirtækja eru þau að ávinningur sé af fjölbreytileika, ákvarðanir stjórna taki meira mið af markaðinum og að það að virkja konur í yfirstjórnir fyrirtækja hagnýti hæfni og þekkingu sem fyrirtækin myndu ellegar fara á mis við.

Í september sl. voru skráðir 49.897 atvinnuleysisdagar á landinu öllu sem jafngilda því að 2.267 manns hafi að meðaltali verið á atvinnuleysisskrá í mánuðinum, eða 1,4% af áætluðum mannafla á vinnumarkaði. Atvinnuleysi hefur ekki mælst minna í einstökum mánuði síðan í október 2001, en til samanburðar mældist það 1,8% í ágúst sl. og 2,6% í september 2004. Vegna árstíðasveiflu eykst atvinnuleysi yfirleitt frá september til október og reiknar Vinnumálastofnun með 1,4 – 1,7% atvinnuleyi í október.

Starfandi fólki hefur fjölgað um 5.900 frá árinu 2004. Fjölgunin er mest í elsta aldurshópnum, 55-74 ára, og nam hún 2.600 manns. Atvinnuþáttaka þessa hóps jókst úr 61,5% í 65,6%. Atvinnuþátttaka unga fólksins, 24 ára og yngri, hefur einnig aukist verulega og mikil aukning í atvinnuþátttöku þessara hópa stendur þannig að mestu leyti að baki fjölgunar starfandi fólks. Atvinnuleysi var 1,8% á 3. ársfjórðungi þessa árs samanborið við 2,6% á sama fjórðungi í fyrra. Þetta er minnsta atvinnuleysi sem mælst hefur í Vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar, en einu sinni áður, í nóvember 1999, hefur það mælst jafn lítið.

Íslenskum fyrirtækjum stendur nú til boða að ráða til sín háskólastúdenta frá Austur-Evrópu. Það eru Aiesec, alþjóðleg samtök háskólastúdenta, sem hafa milligöngu um ráðningu þeirra undir merkjum verkefnisins EuroXperience en það hófst í upphafi ársins. Markmið Aiesec með verkefninu er að styðja við stækkun ESB frá 2004 með því að bæta tengslin milli austur og vesturhluta Evrópu. Ráðningartími er tveir til átján mánuðir og lágmarkslaun eru 130 þúsund krónur á mánuði.

Eva Margrét Ævarsdóttir lögfræðingur hefur verið ráðin til starfa á Evrópuskrifstofu SA í Brussel. Eva Margrét útskrifaðist sem lögfræðingur frá Háskóla Íslands og er með LL.M. gráðu í Evrópurétti frá Katholieke Universiteit í Leuven í Belgíu. Áður hefur hún m.a. starfað sem lögmaður og rekið Lögmannsstofuna Síðumúla 9 (nú Lögborg) og unnið sem nefndaritari á nefndasviði skrifstofu Alþingis. Eva Margrét tekur við af Ástfríði M. Sigurðardóttur sem starfsmaður SA í Brussel, en Ástfríður lætur af störfum hjá SA í nóvemberlok. Eva Margrét hefur þegar hafið störf og mun starfa við hlið Ástfríðar fyrst um sinn.

Í vaxandi alþjóðlegri samkeppni verða samkeppnishæf almenn starfsskilyrði fyrir atvinnulífið stöðugt mikilvægari. Þá verður menntun og aftur menntun ásamt með ræktun frumkvöðlaanda lykilatriði í áframhaldandi árangri. Þetta kom fram í erindi Ara Edwald, framkvæmdastjóra SA, á fundi Félags viðskipta- og hagfræðinga um hræringar á vinnumarkaði.

Starfsmenntasjóður verslunar- og skrifstofufólks hefur tekið í notkun nýjan vef þar sem er að finna margvíslegar upplýsingar um skyldur fyrirtækja gagnvart sjóðnum ásamt upplýsingum um rétt þeirra. Almennt borga fyrirtæki 0,15% af launum  verslunar- og skrifstofufólks í  sjóðinn en geta sótt um lækkun á framlaginu í 0,05% ef þau standa sig vel í starfsmenntamálum. Að auki geta þau sótt um styrki til sjóðsins. Sjóðurinn er eign Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, Landssambands ísl. verzlunarmanna og Samtaka atvinnulífsins. Markmið sjóðsins er að auka hæfni og menntun verslunar- og skrifstofufólks, ásamt því að stuðla að auknu framboði af námi og námsefni sem svari þörfum atvinnulífsins á hverjum tíma.

Það var fjölmenni sem mætti á fund SA um áhættugreiningu og áhættumat í fyrirtækjum, en í sífellt fleiri lögum og reglugerðum eru gerðar kröfur um að fyrirtæki geri sérstakt áhættumat, sem varðar bæði ytra umhverfi og innri starfsemi. Fyrirlesarar voru Dr. Björn Karlsson, brunamálastjóri, Gestur Pétursson, Inpro, Helgi Jensson, Umhverfisstofnun og Inghildur Einarsdóttir, Vinnueftirlitinu. Gáfu þau greinargóðar og gagnlegar upplýsingar um fundarefnið en fram kom m.a. að áhættu er unnt að meta með ýmsu móti og í mörgum tilvikum er unnt að beita einföldum og handhægum aðferðum við matið.